Flota pojazdów

winien by niemal cenić wyżej osąd szerokiej publiczności (gdyby nawet publiczność ta nie potrafiła zdać sobie sprawy z zamierzeń artysty w nie znanym jej porządku poszukiwań). Istnieje bowiem bliższa analogia między instynktownym życiem publiczności a talentem wielkiego pisarza — gdyż ów talent to jedynie instynkt, któremu daje się religijny posłuch wśród milczenia wszelkich innych spraw, instynkt wydoskonalony i zrozumiany — niż między instynktownym życiem publiczności a powierzchowną gadaniną i zmiennymi kryteriami sędziów oficjalnych. Logomachia odnawia się między nimi co lat dziesięć (gdyż kalejdoskop składa się tu nie tylko z ugrupowań wielko-światowych, ale także z poglądów społecznych, politycznych, religijnych, co rozszerzają się chwilowo dzięki swojej refrakcji w szerszych masach, lecz mimo to pozostają ograniczone do krótkiego życia poglądów, których nowość mogła urzec tylko umysły niezbyt wymagające w rzeczach dowodów).. Tak więc następowały po sobie stronnictwa i szkoły, łudząc zawsze te same umysły, ludzi względnej inteligencji, skorych zawsze do entuzjazmu, od którego powstrzymują się umysły skrupulatniejsze i w rzeczach dowodów bardziej wymagające. Nieszczęściem, dlatego właśnie że pierwsi są jedynie półumysłami, muszą znajdować dopełnienie w czynach, rozwijają więc szerszą działalność niż umysły wybitne, ściągając ku sobie tłum i stwarzając wokół siebie nie tylko sztuczną estymę lub nie uzasadnioną wzgardę, lecz wojny domowe i wojny zewnętrzne, od których winna by uchronić odrobina samokrytycyzmu, jaki cechował ludzi z Port-Royal.
Co zaś do rozkoszy, jaką umysł doskonale zrównoważony, serce naprawdę żywe napełnia piękna myśl mistrza, to rozkosz całkiem zapewne zdrowa, ale choćby ci, którzy smakują w niej naprawdę, odznaczali się jak najwybredniejszym gustem (iluż go ma w dwudziestym roku życia?),