Wciągniki ręczne

trzech ostatnich książąt złagodziły nieco te zwyczaje, trzeba było jednak w niektórych wypadkach czynić znakomite ustępstwa. I tak w kodeksie księcia Daniły z r. 1855 czytamy w artykule 34:
"Jeśli ktokolwiek uderzy bez powodu brata swego Czarnogórca, bądź nogą, bądź cybuchem, skazany jest na grzywnę w kwocie 50 cekinów złotych; ale jeżeli uderzony położy trupem na miejscu napastnika, śmierć ta uważa się za sprawiedliwą, i nie wolno nikomu dochodzić żadnego zadośćuczynienia."
W boju z muzułmaninem, w prawdziwem niebezpieczeństwie, występuje na jaw w całej pełni charakter górala. W podobnych wypadkach dzieci i kobiety, kalecy nawet chwytają za broń. Kto nie może czynnie wystąpić, taki nabija strzelbę lub inne pełni posługi; kraj zostaje pusty. Śmierć na łóżku, jako niegodna męża, wywołuje na usta pokrewnych skargę przechodzącą w bluźnierstwo; powiadają o tak pogrzebionym, że został wzięty: od Boga starego krewnika (przez Boga starego mordercę).
Życie wojenne wyrodziło jeszcze pogardę dla każdego innego zajęcia. W czasie pokoju rycerz gotuje się do bitwy, albo spoczywa paląc lulkę, zabawiając się opowiadaniem własnych i dawnych dziejów i słuchając pieśni. Gospodarstwem domowem, uprawą ziemi, najcięższemi robotami trudni się żona. Więc choć kobiety, jak i cała ludność, są piękne, starzeją się prędko.